رفتن به محتوا

پدیده چراغ گاز (Gaslighting)

اینکه تصور کنیم فردی که به ما آزار رسانده است، رفتار خود را اشتباه نمی داند، مسئولیت آن را نمی پذیرد، و یا رنج ما را زیر سوال می برد، ممکن است از خود واقعه ی آزار دهنده هم رنج آورتر باشد. در این پست به این پدیده که چراغ گاز (Gaslighting) نام دارد می پردازیم و در پست بعدی به راهکارهای مقابله با آن می پردازیم.

ما اغلب تشویق می شویم که با کسی که ما را آزرده کرده درمورد ناراحتی خود صحبت کنیم. این مکالمه ممکن است همیشه آنطور که ما پیش بینی میکنیم پیش نرود! ما ممکن است جملاتی بشنویم که به ما این احساس را القا کند که حرف ما شنیده نشده و طرف مقابل متوجه رنج ما نیست.

جملاتی مثل “خیلی بزرگش می کنی”، “من همچین چیزی نگفتم/همچین کاری نکردم”، “تو خیلی حساسی”، “من یادم نمیاد همچین چیزی گفته باشم/همچین کاری کرده باشم”، “اینا همش تصورات خودته”، “مطمئنی؟ تو که حافظه خوبی نداری”.

ممکن است بسیاری از ما جملات این چنینی شنیده باشیم، اما اگر در رابطه تان با فردی مشخص، به طور مداوم چنین پاسخ هایی دریافت می کنید، این احتمال وجود دارد که تحت تاثیر پدیده چراغ گاز (Gaslighting) باشید.

اصطلاح چراغ گاز از فیلمی به همین نام الهام گرفته شده است. در این فیلم مردی نور چراغ گاز را دستکاری می کند ولی وقتی همسر وی به تغییر نور اشاره می کند، مرد آن را انکار کرده و زن را متهم میکند که دارد عقلش را از دست می دهد و زن به مرور زمان باور می کند که تغییر نور تنها تصور اوست.

چراغ گاز پدیده ای است که در آن فردی که موجب رنجش دیگری شده است، با انکار عمل خود یا رنج حاصل از آن، تجربه فرد آزار دیده را زیر سوال می برد. این پدیده ممکن است به صورت آگاهانه و عامدانه برای کنترل قربانی انجام شود و یا به صورت ناآگاهانه به دلیل توانایی محدود در همدلی با قربانی و دیدن اتفاق از دیدگاه قربانی رخ دهد.

فردی که به طور مداوم تحت تاثیر پدیده چراغ گاز قرار می گیرد برداشت و ادراک خود از اتفاقات را زیر سوال می برد، به قدرت تصمیم گیری خود ایمان ندارد و ممکن است در گرفتن تصمیمات کوچک با مشکل مواجه باشد، و اعتماد به نفس وی کاهش می یابد.

افرادی که از شخصیت های خودشیفته برخوردارند یعنی ادراک آنها از خود با حس برتری نسبت به دیگران همراه است و دیگران را برای رسیدن به اهداف خود کنترل می کنند به احتمال زیاد از چراغ گاز برای کنترل افراد استفاده می کنند.

چراغ گاز در روابط مختلفی می تواند رخ دهد. در اغلب این روابط فردی که از پدیده چراغ گاز استفاده می کند از قدرت بیشتری برخوردار است. برای مثال در رابطه با والدین، پارتنر عاطفی، رییس و یا حتی پزشک معالج احتمال وقوع پدیده چراغ گاز وجود دارد.

مثالی از پدیده چراغ گاز می تواند این باشد که شک خود در مورد خیانت یک پارتنر را با وی به اشتراک می گذارید و پاسخی این چنین دریافت می کنید: “چطور جرات می کنی منو متهم به خیانت کنی؟ من همه روز کار میکنم و بعدش میام که باهم باشیم ولی تو خودت هیچوقت نیستی خونه. شاید اصلا این تویی که داری خیانت می کنی. اگرم خیانت کنم، جای سرزنشی نیست با رابطه ای که ما داریم”.

مثال دیگر می تواند والدی بسیار سرزنشگر و منتقد باشد که ادعا می کند تنها به فکر فرزند خود است و فرزند وی نباید از انتقادهای او ناراحت شود چرا که والد تنها صلاح فرزند خود را می خواهد.

نویسنده: سارا صلواتی

مقالات پیشنهادی

بدون دیدگاه، دیدگاه خود را در زیر اضافه کنید!


افزودن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

مقالات محبوب شما

علاقه مندی وجود ندارد.